Bizleri bir kıtadan diğerine binlerce kilometre ötelere taşıyan kardeşlik duygusu ile İHH İnsani Yardım Vakfı’nın 2006 Ramazan Programı vesilesiyle çıktığımız yolculuğun ilk durağı olan Bangkok’a dokuz saat sonra ulaşıyoruz. Tayland’ın başkenti Bangkok’ta hayat günlük akışı içerisinde devam ediyor. İlk anda eski bir şehir olan Bangkok’ta Müslüman yok galiba diye düşünüyoruz ancak daha sonra Patani’de karşılaşacağımız manzara durumu yalancı çıkararak sanki bir İslam beldesinde olduğumuzu hissettiriyor.

Güneydoğu Asya tarihinde en önemli ve kadim krallıklardan birine ev sahipliği yapmış olan Patani’ye hareket etmeden önce Bangkok’ta küçük bir şehir turu yapıyoruz. Geçtiğimiz ay içerisinde askeri bir darbe yaşanan Tayland’da, sokak tabelaları halkın krala bağlılığını simgeleyen “Kralımız çok yaşa!” ilanlarıyla dolu. Pazarlarda krala sevgilerini gösteren t-shirtler satılıyor, gençler bileklerinde “Kralımız çok yaşa!” bantları taşıyor. Halk darbeyi barışçıl bir darbe olarak yorumluyor. Darbe, kralın talimatıyla ordu tarafından gerçekleştirilmiş. Halkın ifadelerine göre Başbakan Thaksin böyle bir darbenin olacağını sezinliyormuş. Aslında bu darbe krallığın kalkmasından yana olan Thaksin’in yolsuzluklarına karşı yapılan bir darbeymiş. Thaksin’in krallık karşıtı duruşundan ve yolsuzluklarından dolayı darbe artık kaçınılmaz olmuş.

Bangkok’ta geçirdiğimiz günün ardından Patani’ye gitmek için Hay Yai’ye uçuyoruz. Bir buçuk saat süren uçak yolculuğu ve ardından yine bir buçuk saat süren kara yolculuğumuz Patani’de teravih vakti son buluyor.

Tayland’ın güneyinde bulunan ve Tayland sınırları içinde yer alan Patani, Budist nüfusa oranla Müslümanların yoğun olarak bulunduğu bir bölge. Budist yönetimin hakimiyetinde olsa da kendine has kültürel dokusu ve tarihi geçmişiyle öne çıkan Patani, Tayland’ın diğer bölgelerinden ayrılıyor. Bizi konuk eden Patanili dostlarımızın da dediği gibi Patani “Bab’us-Selam” yani “Barış Kapısı”. Sanki bir İslam diyarına giriyoruz Patani’ye ulaşınca.

Tuhaftır ki Bangkok’ta hayat günlük akışında devam ederken Patani’de kısa bir süre önce yaşanan darbenin izleri hissediliyor. Herhangi bir engelle karşılaşmamış olsak da belli bölgelerde bulunan ve kontrol noktaları psikolojik bir baskı unsuru olarak dikkatimizi çekiyor. Uzun süredir İHH İnsani Yardım Vakfı’ndan başka yardım kuruluşunun bölgeye gelmediğini belirten Patanili Müslümanlar bizi coşkuyla karşılıyor. Karşılaştığımız her kişi selam veriyor, uzaklardan gelen kardeşlerine kavuşmanın mutluluğuyla heyecanla elimizi sıkıyor, Türkiye’den geldiğimizi öğrenince, yerel lehçeleri ile “Ooo… Hoş geldiniz, harika, harika!” diyorlar.

Çoğu kişinin varlığından haberdar olmadığı, adını dahi duymadığı Patani’de geçirdiğimiz Ramazan programı çerçevesinde, iftar sofralarında yaklaşık 1000 Patanili ile birlikte oluyoruz. İftarın ardından başlayan coşkulu hasbihal saatlerce sürüyor, kardeşlerimiz “Biz sizden daha çok şeyler bekliyoruz. İki ülke arasındaki kardeşliği pekiştirmeliyiz. Size öğrenci gönderelim orada okusunlar, oradaki kardeşliği buraya taşısınlar.” diyorlar.

Patani’de bulunduğumuz süreç içerisinde kreş öğrencileriyle okul merasimlerinde buluşuyor, çocuklara dondurma dağıtıyor, balonlar şişirip ilahiler söyleyerek hep beraber anın güzelliğini yaşıyoruz. “Funduk” adı verilen geleneksel ahşap barınaklarda dini eğitim gören öğrenciler bir yandan da resmi eğitimlerine devam ediyorlar. Tayland’ın Patanili Müslümanlara uyguladığı sosyal ve ekonomik baskılar dolayısıyla bazı temel hakları ihlal edilen kardeşlerimizin eğitim binalarına ve araştırma merkezlerine ihtiyaçları var.

Patanili çocukların “Teşekkürler İHH” sesleri halen kulaklarımızda yankılanırken, Ramazan vesilesi ile kucaklaştığımız Patanili kardeşlerimizin samimi karşılamalarını, aynı sofra etrafında yenilen sıcak iftar yemeklerini ardımızda bırakarak Türkiye’ye dönüyoruz. Biliyoruz ki İslam coğrafyasının unutulan topraklarından Patani bizi bekliyor, yine geleceğiz, Türkiye Müslümanlarının selamını kardeşlerimize yine taşıyacağız…

KRONOLOJİ

1457: Patani Krallığı’nın İslam’ı kabul edişi.

1584-1688: Patani İslam Krallığı’nın yükselme devri.

1729: Patani’de iç savaş.

1786: Patani’nin Siyam kontrolüne girişi.

1789: Patani’nin Siyam Krallığı’na karşı ayaklanması.

1808: Patani’de Siyam’a karşı yeni bir isyan gerçekleşti.

1808-1814: Patani’nin idaresi Siyamlı bir yöneticiye verildi.

1830: Kıdah, Kılantan ve Tiringano eyaletlerinin yardımlarıyla Patani’de başka bir isyan gerçekleştirildi.

1838: Nongçik, Raman, Rangae ve Yala eyaletlerinde isyan başladı.

1839: İsyanları kontrol altına alabilmek için Kıdah dört bölgeye ayrıldı.

1902: Siyam’da Thesaphiban (İdari Merkezileştirme) sistemiyle Patani’deki tüm sultanlıklar fesh edildi ve bölgede Yedi Eyalet Bölgesi uygulamasına gidildi.

1903: Siyam yönetimini boykot girişiminde bulunan Patani Sultanı Abdülkadir Kamaruddin 10 yıl hapse mahkûm edildi.

1906: Siyam tarafından Patani’de Yedi Eyalet Bölgesi uygulamasında düzenlemeye gidilerek yedi eyaleti dört bölge altında toplayan “Monton Patani” (Patani Çemberi) adı altında yeni bir uygulama başlatıldı.

10 Mart 1909: İngiltere ve Siyam Krallığı arasında imzalanan Anglo-Siyam Antlaşması’yla bugün Tayland ve Malezya arasında var olan sınırlar oluşturuldu. Bu anlaşmayla, Patani ve Satun Tayland’a; Kıdah, Perlis, Tiringanu ve Kılantan İngiltere sömürge topraklarına dahil edildi.

1910: Sufi Şeyhi To’tae öncülüğünde Yala’da bir isyan gerçekleştirildi.

1911: Diğer bir Sufi Şeyhi Hacı Bula Patani’de başka bir isyan çıkardı.

1921: Tayland’da zorunlu ilköğretim uygulaması başlatıldı.

1922: Zorunlu ilköğretim yasasına tepki olarak Patani’de o güne kadarki en büyük çaplı isyan olan Ban Namsay isyanı gerçekleştirildi.

1932: Tayland’da meşrutiyet ilan edildi. Patani’de Tay siyasetine katılma eğilimleri başladı.

1938: Tayland’da milliyetçi diktatör Mareşal Pibul Songram’ın göreve gelmesiyle Patanililer için zorlu bir dönem başladı.

1939: Tüm Siyam’da Thai Rathaniyom (Tay Devlet Kanunları) uygulamasıyla yoğun bir asimilasyon süreci başladı ve Siyam Tayland ismini aldı.

1941: Pasifik savaşında Tayland ve Japonya İngilizlere karşı işbirliği yaptı ve Japonya İngiltere himayesindeki üç Malay eyaleti Tiringanu, Kıdah ve Perlis’i ele geçirdi. Daha sonra buraları Tayland’a verdi.

1945: II. Dünya Savaşı sonunda Japonya’nın savaşı kaybetmesiyle bu üç eyalet tekrar İngiltere’nin kontrolüne geçti ve 1909’da imzalanan Anglo-Siyam Antlaşması’ndaki sınır uygulamasına devam edildi.

1947: Patanili alim ve Patani direnişinin babası olarak nitelendirilen Hacı Sulong Patani Halk Hareketi’ni (PPM) kurdu.

3 Nisan 1947: Hacı Sulong Tay hükümetine Patani’nin özerkliğini konu edinen yedi maddelik bir dilekçe yolladı.

Kasım 1947: Pibul rejimi darbeyle tekrar yönetime geldi.

16 Ocak 1948: Hacı Sulong ve üç Patanili lider tutuklandı.

5 Mart 1948: Kılantan’da Büyük Patani Malay Birliği (GAMPAR) kuruldu.

26-28 Nisan 1948: Narativat’ın Rangae kasabasının Dsun Niyor köyünde Patani tarihindeki en meşhur isyanlardan biri olan Dsun Nyor İsyanları baş gösterdi.

13 Nisan 1954: Hacı Sulong Tay güvenlik güçleri tarafından şehit edildi.

1954: GAMPAR’ın Singapur’daki bürosu İngiltere tarafından kapatıldı.

1959: Kılantan’da Patani Milli Kurtuluş Cephesi (BNPP) kuruldu.

1960: Patani’de Milli Devrimci Cephe (BRN) kuruldu.

1968: Patani Birleşik Kurtuluş Örgütü (PULO) kuruldu.

29 Kasım 1975: Tay Polisi Narativat’ın Baço kasabasında beş Malay genci militanlar olduğu gerekçesiyle katletti.

11 Aralık 1975: Patani’de bu olaya tepki olarak 70 bin kişilik bir gösteri düzenlendi.

1976: Tay güvenlik güçleri Patani’de geniş çaplı operasyonlar başlattı.

Eylül 1977: Patanili grup Kara Aralık 1902, Tay kraliyet törenine saldırıda bulundu.

1980: Tay hükümetinin el değiştirmesiyle Patani’deki olaylar duruldu.

4 Ocak 2004: Narativat’taki Tay askeri kampına baskın düzenlendi ve bu baskında 420 silah kimliği belirsiz kişilerce çalındı.

12 Mart 2004: Patani’li insan hakları savunucusu Avukat Somçay Neelahpaijit ortadan kayboldu.

28 Nisan 2004: Krue-Se Camii’nde, Tay güvenlik güçleriyle Patanililer arasında çıkan çatışmada 32 Patanili katledildi. Aynı gün Patani’nin diğer bölgelerinde meydana gelen çatışmalarda ise 74 kişi daha hayatını kaybetti.

25 Ekim 2004: Narativat’ın Takbay kasabasında tutuklu bulunan altı Patanili güvenlik görevlisinin serbest bırakılması için halk tarafından protesto gösterileri yapıldı. Tay güvenlik güçlerince müdahale edilen gösteriler sırasında 1.300 kişi gözaltına alındı ve gözaltı sırasında 85 Patanili hayatını kaybetti.

30 Ağustos 2005: Patani’den 131 kişi güvenlik sebeplerinden dolayı Malezya’ya sığındı.

17 Ocak 2006: 131 Patanili Malezya’nın Tayland hükümetini bu insanlara zarar gelmemesini istemesiyle topraklarına geri döndü.